میراث ۲۵ سالهٔ مطالعه کوهورت گلستان و فعالیت ۲۰ ساله کلینیک اترک

میراث ۲۵ سالهٔ مطالعه کوهورت گلستان و فعالیت ۲۰ ساله کلینیک اترک

الگویی ملی و بین‌المللی در پژوهش های علمی، اثرگذاری بر سلامت عمومی و تحول نظام سلامت
مرکز تحقیقات سرطانهای گوارش، پژوهشکده تحقیقات بیماری‌های گوارش و کبد، دانشگاه علوم پزشکی تهران

تهیه کننده : دکتر اکرم پورشمس _ فروردین 1405

پس‌زمینه: اولین گزارش‌ها از بروز بسیار بالای سرطان مری در شمال ایران به اوایل دهه ۱۹۷۰ بازمی‌گردد (Kmet and Mahboubi, 1972). در سال 1969 یک نظام ثبت جمعیتی سرطان، حاصل همکاری دانشگاه تهران و آژانس بین المللی تحقیقات سرطان، ابتدا در شهر Babol در استان مازندران و سپس در استان گیلان ایجاد شد. این ثبت نشان داد که بالاترین بروز سرطان مری در مناطق شرقی نزدیک Turkmenistan، به‌ویژه در دشت نیمه‌بیابانی ساکن Turkmen‌ ها (ناحیه Gonbad و Gorgan در استان Golestan فعلی)، دیده می‌شود؛ با نرخ بروز 109 در 100,000 در مردان و 174 در 100,000 در زنان (Kmet and Mahboubi, 1972; Mahboubi et al, 1973) در مقابل، در استان گیلان که تنها 300 کیلومتر غرب‌تر است، بروز سرطان به‌طور چشمگیری پایین‌تر بود (15 در مردان و 5.5 در زنان). سری مطالعات دهه ۱۹۷۰ که در سال 1978 متوقف شد.

بررسی فرضیه‌های مرتبط با رژیم غذایی، دمای نوشیدنی‌ها (Munoz and Day, 1996)، مواجهه با مایکوتوکسین‌ها

(Wang et al, 2000; Abnet et al, 2001a; Shephard et al, 2002) و نیز مصرف مواد افیونی ، در مطالعات آینده‌نگر که خطای اندازه‌گیری کم و سوگیری یادآوری در آن وجود ندارد بررسی می شوند (White et al, 1998).

لذا به‌منظور ازسرگیری این تحقیقات، همکاری مشترک میان مرکز ما ، IARC، و NCI شکل گرفت تا امکان انجام یک مطالعه کوهورت بزرگ برای برسی علت بروز بالای سرطان مری در شرق استان گلستان بررسی شود و در راستای بررسی های اندوسکوپیک کلینک تخصصی اترک در شهر گنبد شکل گرفت.

۱. تأسیس و پایه‌های علمی مطالعه کوهورت سرطان مری در استان گلستان ، ایران

۱.۱ شکل‌گیری

ایدهٔ اولیه در سال۱۳۸۰ پس از تبادل مباحثات علمی بین پروفسور ملک‌زاده و دکتر پائولو بوفِتا (آژانس بین المللی مطالعات سرطان ) شکل گرفت.
تفاهم‌نامه رسمی با IARC در بهار ۱381 امضا شد.
مرحله امکان‌سنجی گسترده شامل ارزیابی‌های اجتماعی–فرهنگی، نمونه‌گیری پایلوت ،نقشه‌برداری محیطی و رفتاری و امکان سنجی مطالعه بود.(1).
مرحله اصلی شرکت‌ در مطالعه بین سال‌های ۱۳۸۲ تا ۱۳۸۷ برای بیش از پنجاه هزار نفر از ساکنین شرق استان گلستان در 350 روستا و شهر گنبد انجام شد، و سپس دو دوره ورود به مطالعه در دهه بعد تکرار شد . (2).
طی دو دهه گذشته پی گیری فعال شرکت کنندگان در مطالعه کهورت بدون وقفه،با نرخ افت ناچیز انجام می شود .(3)

1.2 زیرساخت‌ها و نوآوری‌های علمی

پرسشنامه‌ها و ابزارهای اعتبارسنجی‌شده:

پرسشنامه اصلی کوهورت(1و2).
ابزار سنجش صحت خودگزارش‌دهی مصرف تریاک(4)
نخستین پرسشنامه معتبر FFQ ایرانی(5)
ایجاد پیکتوگرام معتبر برای پایش چاقی در نوچوانی (6)
پرسشنامه روا و پایا برای پیگیری و تشخیص علت مرگ یا وقوع کانسر (3)
ایجاد فرم رضایت آگاهانه تصویری مورد تأیید WHO برای جوامع کم‌سواد و بیسواد (7)
روش انداره گیری دمای چایی افراد در هنگام نوشیدن آن (8)

۱.۳ زیرساخت بیوبانک و راه اندازی کلینیک اترک

بیوبانکی قدرتمند و مطابق استانداردهای بین‌المللی(2) شامل:

DNA، سرم، پلاسما، بافی‌کوت، ادرار، ناخن و بافت سرطان های مری و معده (9,10)
لوله‌های دارای بارکد حک‌شده کارخانه‌ای جهت جلوگیری از جدا شدن بارکد و تضمین رهگیری دقیق نمونه‌ها
کاربرد زنجیره سرد استاندارد
نگهداری بلندمدت در یخچال های °۸۰- و نیتروژن مایع
استاندارهای هماهنگ با پروتکل‌های IARC/WHO
حفظ کامل یکپارچگی نمونه‌ها با وجود بلایا (سیل، زلزله و آتش سوزی ) با جلوگیری از تلفات نمونه و ایمنی کامل شرکت‌کنندگان

راهکارهای دینی و اجتماعی–فرهنگی

رفع چالش‌های فقهی/شرعی محلی درباره ترمیم دندان های پوسیده برای اجرای بهداشت و سلامت دندان و دهان.

۲. دستاوردهای علمی و اثرگذاری جهانی

۲.۱ کشفیات علمی شاخص

شناسایی تریاک به‌عنوان عامل سرطان‌زای گروه ۱ که به طبقه‌بندی جهانی IARC منتهی شد. (11)
کشف چای داغ به عنوان عامل خطر مستقل سرطان مری.(12)
شناسایی آلودگی هوای داخل خانه به علت سوخت های فسیلی و مواجهه با PAH به‌عنوان عوامل سرطان‌زا. (13)
شناسایی بهداشت پایین دهان و دندان ، مصرف آب باران و عدم مصرف میوه و سبزیحات از عوامل مهم سرطان زا در منطقه (13).
نمایش تعاملات پیچیده چندمواجهه‌ای میان رفتار، محیط و ژنتیک.

۲. ۲ تولیدات و استناد های علمی

انتشار بیش از ۳۰۰ مقاله در مجلاتی مانند Lancet، BMJ، Gastroenterology، JAMA و Nature
استنادات گسترده جهانی؛ تکرار روش‌ها در کشورهای متعدد.
تولید دو منوگراف و اعلام سرطان زایی تریاک و چایی داغ توسط IARC (11,14).
ایچاد دیتا و بستر پژوهشی مناسب برای پایان نامه صدها دانشجو ، رزیدنت و فلو

۳. ترجمه به سیاست سلامت و ارائه خدمات بالینی

۳.۱ اثرگذاری بر سیاست‌های ملی

شواهد علمی برای توسعه برنامه‌های ملی کنترل سرطان و راهبردهای منطقه‌ای پیشگیری.
تهیه بو‌لتن‌های سیاستی برای:

وزارت بهداشت
اداره بیماری‌های غیرواگیر
معاونت‌ها و شبکه‌های بهداشتی منطقه

موضوعات گزارش‌های سیاستی شامل: خطرات تریاک، نوشیدنی‌های داغ، آلودگی هوا، تغذیه سالم و سلامت دهان و دندان .

۳.۲ تقویت نظام سلامت

برنامه‌های آموزشی جامعه پزشکی و مردم برای آگاهی از عوامل خطر سرطان مری در ایران .
ایجاد و توسعه:

رادیوتراپی
شیمی‌درمانی
بخش سی‌تی‌اسکن
کلینیک‌های گوارش
واحدهای جراحی سرطان مری

۳.۳ اثرگذاری بر خدمات بالینی

ارائه بیش از ۲۰ سال مراقبت رایگان برای بیماران مبتلا به بیماری‌های مری و معده از طریق کلینیک اترک وابسته به مرکز و شبکه سلامت منطقه دانشگاه علوم پزشکی گلستان و سازمان تامین اجتماعی گنبد

۴. توسعه ظرفیت و توانمندسازی اجتماعی–اقتصادی

۴.۱ توسعه نیروی انسانی

آموزش و اشتغال بیش از ۸۰ زن جوان در اپیدمیولوژی، مدیریت داده و عملیات میدانی—منجر به رشد حرفه‌ای و امنیت مالی پایدار.

۴.۲ تربیت گاستروانترولوژیست‌های بومی

از جمله:دکتر آقچلی، دکتر تقی امیریانی، دکتر مسعود خوش‌نیا، دکتر لیلی اسلامی، دکتر علیرضا نوروزی.

4.3 شبکه همکاری‌های بین‌المللی

مشارکت بلندمدت با IARC–WHO، NCI-USA و دانشگاه‌های برجسته جهان.
حضور در کنسرسیوم‌های بین المللی متعدد
معرفی GCS به‌عنوان الگوی بسیار موفق برای طراحی کوهورت در کشورهای در حال توسعه توسط سازمان بهداشت جهانی و معرفی مرکز ما به عنوان مرکز همکار سازمان بهداشت جهانی در کنترل سرطانهای گوارشی

۴. ۴ فراهم کردن زیر ساخت های لازم برای مطالعه های ثانوی در حیطه سایر کانسرها و سایر بیماریها مانند بیماریهای قلبی عروقی و کبدی

۵. بهره‌وری اقتصادی

مطالعه کوهورت گلستان یکی از کم‌هزینه‌ترین کوهورت‌های بزرگ جهان شناخته می‌شود، به دلیل:

ادغام کامل با شبکه مراقبت های اولیه
بهره‌گیری از نیروی انسانی بومی
اعتماد عمومی و ماندگاری چشمگیر
لجستیک میدانی بهینه و بیوبانک کارآمد

این ساختار باعث هزینه‌اثربخشی بالا در:

تولید علم
پیشگیری از بیماری
تقویت نظام سلامت

همچنین دخالت‌های مبتنی بر داده منجر به کاهش حدود ۵۰٪ بار سرطان مری (ESCC) و صرفه‌جویی قابل‌توجه هزینه‌های نظام سلامت در دو دهه گذشته شده است.

۶.نوآوری‌های فناوری و دستاوردهای کلیدی:

توسعه‌ و تولید اسفنج تشخیصی سرطان مری در کلینیک اترک (15)

کشف جهش‌های TERT promoter بیومارکرهای غیرتهاجمی نویدبخش برای تشخیص زودهنگام سرطان مثانه16))

۷ .جمع‌بندی اثرگذاری

در ۲۵ سال گذشته، مطالعه کوهورت گلستان به یکی از اثرگذارترین کوهورت‌های جمعیتی خاورمیانه و جهان تبدیل شده است.
میراث آن شامل:

کشفیات علمی
تحول سیاست‌های ملی
تقویت خدمات بالینی
توانمندسازی اجتماعی–اقتصادی
ایجاد بیوبانکی در استاندارد جهانی
نوآوری‌های روش‌شناختی (ابزارهای مواجهه و گرفتن رضایت از افراد کم سواد )
بیش از ۲۵۰ مقاله علمی بین‌المللی
حفظ ایمنی شرکت‌کنندگان و نمونه‌ها در بحران‌های ملی
ارائه مراقبت رایگان مستمر به عنوان پاداش شرکت کنندگان در مطالعه

پیام نهایی: امروز مطالعه کهورت سرطان مری گلستان یک سرمایه استراتژیک ملی است که جایگاه ایران را در مطالعات سرطان و پژوهش بیماری‌های مزمن تثبیت کرده است.

سپاسگزاری

از شرکت‌کنندگان، کارکنان بهداشت، بهورزان، تیم‌های میدانی، مسئولان منطقه‌ای، پزشکان، پرستاران، تکنسین های آزمایشگاه، همکاران علمی در دانشگاه های علوم پزشکی تهران و گلستان، همکاران در سازمان بهداشت جهانی، وزارت بهداشت، تامین احتماعی ، , NCI-NIH دکتر نیک دی، دکتر کرسپی (روحش شاد) و همه همکاران سایر دانشگاهای ایران و دنیا عمیقاً سپاسگزاریم. اعتماد و همکاری آنان، مطالعه کوهورت گلستان را طی ۲۵ سال پایدار و پربار نگاه داشته است.

منابع :

Golestan cohort study of oesophageal cancer: feasibility and first results. Pourshams A., et al. Br J Cancer. 2005 Jan 17;92(1):176-81. doi: 10.1038/sj.bjc.6602249.	1.
Cohort Profile: The Golestan Cohort Study--a prospective study of oesophageal cancer in northern Iran. Int J Epidemiol 2010 Feb;39(1):52-9. Doi: 10.1093/ije/dyp161.	2.
Verbal autopsy: reliability and validity estimate for causes of death in the Golestan Cohort Study in Iran. Khademi H., et al. PLoS One 2010 Jun 17;5(6): e11183. Doi: 10.1371/journal.pone.0011183.	3.
Reliability and validity of opiate use self-report in a population at high risk for esophageal cancer in Golestan, Iran. Abnet CC, et al. Cancer Epidemiol Biomarkers Prev 2004 Jun;13(6):1068-70.	4.
Validity and reliability of a new food frequency questionnaire compared to 24 h recalls and biochemical measurements: pilot phase of Golestan cohort study of esophageal cancer. Malekshah AF., et al. Eur J Clin Nutr2006 Aug;60(8):971-7. doi: 10.1038/sj.ejcn.1602407.	5.
Pictogram use was validated for estimating individual's body mass index. Keshtkar AA, et al. J Clin Epidemiol 2010 Jun;63(6):655-9. doi: 10.1016/j.jclinepi.2009.08.014.	6.
Obtaining Informed Consent in an Illiterate Population. Alaei M, et al. Middle East J Dig Dis. 2013 Jan;5(1):37–40.	7.
Tea drinking habits and oesophageal cancer in a high-risk area in northern Iran: population-based case-control study. Islami F, et al. BMJ 2009; 338 doi: https://doi.org/10.1136/bmj.b929	8.
The Nail as a Biomonitor of Trace Element Status in Golestan Cohort Study. Hashemian M, et al. Middle East J Dig Dis. 2016 Jan;8(1):19-23. doi: 10.15171/mejdd.2016.02.	9.
Iron, Copper, and Magnesium Concentration in Hair and Risk of Esophageal Cancer: A Nested Case-Control Study. Hashemian M, et al. Arch Iran Med 2023 Dec 1;26(12):665-670. doi: 10.34172/aim.2023.98.	10.
IARC Monographs Volume 126: Opium Consumption. https://monographs.iarc.who.int/news-events/volume-126-opium-consumption-2/	11.
A prospective study of tea drinking temperature and risk of esophageal squamous cell carcinoma. Islami F., et al. Int J Cancer 2020 Jan 1;146(1):18-25. doi: 10.1002/ijc.32220	12.
Individual and Combined Effects of Environmental Risk Factors for Esophageal Cancer Based on Results from the Golestan Cohort Study. Sheikh M.,et al. Gastroenterology 2019 Apr;156(5):1416-1427. doi: 10.1053/j.gastro.2018.12.024.	13.
IARC Monographs Volume 116: Drinking Coffee, Mate, and Very Hot Beverage. https://www.iarc.who.int/featured-news/media-centre-iarc-news-mono116/.	14.
Pilot study of cytological testing for oesophageal squamous cell dysplasia in a high-risk area in Northern Iran. Br J Cancer 2014 Dec 9;111(12):2235-41. doi: 10.1038/bjc.2014.506.	15.
Urinary TERT promoter mutations are detectable up to 10 years prior to clinical diagnosis of bladder cancer: Evidence from the Golestan Cohort Study. Md Ismail Hosen, et al. EBioMedicine 2020 Mar:53:102643. doi: 10.1016/j.ebiom.2020.10264. 2020.	16.

مرکز تحقیقات سرطان های گوارشی | میراث ۲۵ سالهٔ مطالعه کوهورت گلستان و فعالیت ۲۰ ساله کلینیک اترک

مرکز تحقیقات سرطان های گوارش و کبد

دانشگاه علوم پزشکی تهران

مرکز تحقیقات سرطان های گوارش و کبد

پژوهشکده بیماری های گوارش و کبد

بخش ها و واحد ها

لینک های مفید

نظرات

متن مورد نظر خود را جستجو کنید

انتخاب حالت کور رنگی